Morfogeneza stereomu “diamentowego” szkarłupni

Publikacja IPal PAN — Humański, K., Facchini, G., Croce, J., Kołbuk, D., Dubois, Ph., Gorzelak, P. 2026. Morphogenesis of the diamond-type stereom microlattice and the origin of saddle-shaped minimal surfaces in the echinoderm skeleton. Acta Biomaterialia, 212: 516-526. doi.org/10.1016/j.actbio.2026.01.016

Rycina: Rogata rozgwiazda morska (po lewej) posiada szkielet o „diamentowej” mikrostrukturze. Na podstawie różnych metod znakowania i obrazowania (środkowy panel) zaproponowano model wzrostu stereomu (panel po prawej).

Szkielet szkarłupni ma niezwykłą mikrostrukturę zwaną stereomem. Tworzą ją kalcytowe beleczki o krzywiznach zbliżonych do „siodłowych”, charakterystycznych dla powierzchni minimalnych. Ich klasycznym modelem są bańki mydlane rozpięte na drucianym konturze, a matematycznym przykładem katenoida. W niektórych przypadkach stereom przyjmuje wyjątkowo regularną, „diamentową” sieć o wysokiej wytrzymałości i jednorodnej porowatości. Praca pokazuje, że struktura ta powstaje dzięki skoordynowanemu wzrostowi beleczek. Wykazano również, że włókna aktynowe nie tylko wyznaczają miejsca mineralizacji, lecz aktywnie kształtują połączenia i krzywizny stereomu.